Wat is STOSAG en waarom hebben gemeenten er baat bij?

Iedereen kent ze: de afvalpas waarmee je een ondergrondse container kunt openen, of de chip die in een rolcontainer zit zodat de vuilniswagen precies registreert wanneer deze geleegd wordt. Handig voor de burger, maar voor gemeenten en inzamelaars was dit jarenlang een hoofdpijndossier.

Want: elke leverancier had vroeger zijn eigen systeem. Een pasje van leverancier A werkte niet bij leverancier B, en overstappen betekende vaak nieuwe passen, nieuwe chips en een dure migratie.

Om dat op te lossen bestaat sinds ruim tien jaar een gezamenlijke standaard: STOSAG.

STOSAG staat voor Stuurgroep Open Standaarden Afval en Grondstoffen. Het is een set afspraken die gemeenten en leveranciers samen hebben opgesteld.

Het doel is simpel uit te leggen: alle onderdelen van het inzamelsysteem – afvalpas, container, vuilniswagen, backoffice – spreken dezelfde taal. Daardoor kan een gemeente zelf kiezen met welke leverancier ze werken, zonder dat inwoners daar last van hebben.

Je kunt het vergelijken met stopcontacten: stel dat elk dorp een ander type stopcontact had, dan zou je overal een andere stekker nodig hebben. Dankzij STOSAG hoef je die vertaalslag niet meer te maken.

• Afvalpas (Part 1 – Card Identification)
  Elke inwoner krijgt een pas met een chip. Die chip heeft een uniek nummer waarmee de ondergrondse container kan bepalen of je mag openen.
• Chip in rolcontainer (Part 2 – Wheelie Bin Identification)
  Rolcontainers zijn uitgerust met een chip. Als de vuilniswagen de container leegt, wordt het chipnummer gelezen en de lediging geregistreerd.
• Verzamelcontainers (Part 3 – Collection Container Information)
  Denk aan toegangscontrole voor ondergrondse containers. Hier wordt geregistreerd welke pas toegang krijgt en hoeveel afval er wordt aangeboden.
• Vuilniswagens (Part 4 – Wheelie Bin Information)
  De boordcomputer registreert welke rolcontainers zijn geleegd en blokkeert containers die niet toegestaan zijn, inclusief extra informatie zoals bijvoorbeeld gewicht
• Backoffice
  Leveranciers leveren een backoffice systeem, ook wel container management systeem (CMS) genoemd dat communiceert software voor toegangscontrole systemen en container identificatie software systemen. Dat verloopt via gestandaardiseerde STOSAG-berichten.

Een eenvoudig voorbeeld:

Een inwoner biedt zijn afvalpas aan bij een ondergrondse container.
De container herkent de pas en stuurt via het toegangscontrole systeem software de gegevens naar de gemeentelijke backoffice (container management systeeem). Daar wordt de storting geregistreerd en gekoppeld aan het adres. Bij rolcontainers werkt het vergelijkbaar: de vuilniswagen leest de chip in de container uit en meldt via de voertuigregistratie software aan de backoffice welke container wanneer is geleegd. Het mooie is dat dit alles gebeurt met gestandaardiseerde berichten. Vandaag is dat nog vooral XML, maar in de toekomst waarschijnlijk via modernere technieken zoals API’s en JSON.

Voor gemeenten en hun inwoners levert STOSAG veel op:

• Keuzevrijheid
  Gemeenten zitten niet vast aan één leverancier. Je kunt overstappen of meerdere systemen combineren.
• Kostenbesparing
  Bij een leverancierwissel hoeven geen duizenden passen of chips te worden vervangen.
• Betrouwbare gegevens
  Alle transacties en meldingen verlopen op dezelfde manier, waardoor data goed bruikbaar is voor beleid, monitoring en afvalstoffenheffing.
• Gebruiksgemak voor inwoners
  Zij merken niets van technische veranderingen: de pas of container blijft gewoon werken.

Hoewel STOSAG veel voordelen biedt, zijn er ook aandachtspunten. Zo zijn er nog steeds oudere pas- en chiptechnologieën in gebruik, zoals Mifare Classic. Deze functioneren wel, maar bieden minder veiligheid dan modernere varianten. Daarnaast bestaat STOSAG inmiddels ruim tien jaar en is de techniek doorontwikkeld. Daarom is verdere modernisering van de standaard nodig, bijvoorbeeld door het updaten van communicatieprotocollen en het verbeteren van koppelingen tussen systemen.

De STOSAG-standaard is na ruim tien jaar toe aan een update, zodat zij kan blijven aansluiten op de technologische ontwikkelingen binnen afvalinzameling. Een belangrijk verbeterpunt is een betere koppeling met belastingsystemen, waarbij duidelijke protocolafspraken nodig zijn zodat afvalstoffenheffing direct en betrouwbaar kan worden gekoppeld aan inzamelgegevens. Daarnaast zijn de huidige XML-structuren verouderd en is een overgang naar modernere communicatieprotocollen, zoals API’s en JSON, gewenst voor meer flexibiliteit en schaalbaarheid. Ook de manier waarop toegang wordt verleend verandert: naast fysieke passen komen digitale toegangsmiddelen zoals mobiele apps, QR-codes en digitale sleutels steeds meer in beeld. Tot slot zal de toekomst van STOSAG nauw verbonden zijn met Smart City-ontwikkelingen, waarbij inzameldata wordt gecombineerd met andere stedelijke systemen en zo onderdeel wordt van een bredere digitale infrastructuur.

STOSAG is al meer dan tien jaar de stille kracht achter moderne afvalinzameling in Nederland. Het zorgt ervoor dat gemeenten flexibel blijven, inwoners zonder gedoe hun afval kwijt kunnen en data betrouwbaar beschikbaar is.

Voor beleidsmakers betekent het vooral dit: zonder STOSAG zou afvalinzameling duurder, ingewikkelder en minder toekomstbestendig zijn.

De standaard is stabiel en beproefd en juist daarom is het nu het moment om te kijken naar de volgende stap: het toekomstbestendig maken van STOSAG voor de komende tien jaar.

1. https://www.klair.nl/wp-content/uploads/2023/05/Waarom-Stosag-V05-
2. mei-2023.pdf
   
3. STOSAG – NVRD
   
4. STOSAG standaarden voor inzameling | SUTC
   
5. Semantic Treehouse (sectie STOSAG)